Dalits, elektrische gitaren en verlangen naar barre tijden

Steef Meyknecht, docent Visual Ethnography, is jurylid bij het 31e Festival International de Cinema Ethnographique Jean Rouch. Hij vertelt over zijn ervaringen als jurylid.

Dinsdag 13 11 2012

 Jai Bhim Comrade (Viva Bhim, comrade!), India, Anand Patwardhan, India,184’’

Een drie uur durend verslag van 1985 tot nu in 2 delen, over de strijd die de Dalits, de onaanraakbaren, van India voeren tegen het kastenstelsel. De Dalits zijn bij geboorte de laagst geklasseerden en daarmee de meest kwetsbare groep in India. Per dag worden er in India 5 Dalit vrouwen verkracht en 7 Dalits vermoord. Nog steeds is het goedkoper om Dalit vrouwen en kinderen met een botte bijtel harde stenen te laten stukslaan om ondergrond te maken voor nieuwe wegen, dan om machines te kopen.

Er zijn twee ‘dramatis personae’ in de documentaire, allebei Dalit en overleden. De één is dr R.B. Ambedkar. Hij heeft rechten gestudeerd aan de beste universiteiten van Groot-Brittannië. Ambedkar heeft in 1957 een op het Boeddhisme gebaseerde tekst gemaakt, die stelt dat het leven hier op aarde geleefd moet worden en dat daarmee iedere vorm van religie overbodig is. Het Hindoeïsme en daarmee het kastenstelsel, de legitimatie voor door geboorte gegeven ongelijkheid,  kan wat hem betreft in de prullenbak. In diezelfde periode heeft hij een succesvolle beweging gestart die de rechten van de Dalits moest verbeteren. Dat heeft hem uiteindelijk zijn leven gekost. Op dit moment wordt hij vereerd als een ‘cult’persoon.

De andere  hoofdpersoon is de dichter en zanger Vilas Goghre. Hij heeft protestliederen gemaakt en op bijeenkomsten gezongen. Onder andere om de nagedachtenis van de voorman Ambedkar levend te gehouden. Mede omdat een verbetering  van de in positie van de Dalits niet in zicht kwam, raakte zijn leven in een crisis en heeft hij zich verhangen. Zoals de documentaire laat zien, worden zijn liederen op manifestaties nog steeds gezongen.

In de documentaire wordt archiefmateriaal gebruik (televisie- en amateur-opnames) en materiaal gemaakt door de maker Padwardhan zelf. Het zijn meestal bijeenkomsten; optredens van artiesten en interviews. Ook worden arbeidsomstandigheden getoond van de Dalits, zoals bijvoorbeeld op de extreem gore vuilnisbelten van Bombay.  Veel interviews en commentaren geven een richting aan het verhaal. Zoals overal het geval is in stedelijk India, is ook in de documentaire een voortdurende chaos aan – overstuurd – geluid.

De maker lijkt zich nogal verslikt te hebben in de massa van het (archief-) materiaal. Hij kon moeilijk kiezen. Hierdoor ontstaat een rafelig verhaal dat niet lijkt op te houden. Ondanks dit komt de tragedie en het onrecht aangedaan aan de Dalits voor het voetlicht.

Het zou mooi zijn wanneer  er een keer een documentaire over dit thema gemaakt wordt door een Dalit regisseur en niet door een Brahmaan. Alleen de weg naar het hoger onderwijs  – filmacademie bijvoorbeeld –  is voor de Dalits lang en vol obstakels.

Rite électrique en Guinée Conakry, Julien Raout & Florian Draussin, Frankrijk, 52’’

In de jaren 50 van de vorige eeuw is de elektrische gitaar in Guinée Conakry  geïntroduceerd. De versterkte gitaar blijkt goed te passen  binnen de klankkleur van traditionele muziekinstrumenten zoals de djembé en de trommels. De film begint met opnames van legerorkesten waar de elektrische gitaar zich heeft genesteld. Goede gitaristen maken in de film  prachtige improvisaties op de klassieke Guinéese muziek.  Ze houden opwindende  ‘jam sessies’  met andere muzikanten

Een gitarist gaat de straat op met een elektrisch gitaar, een versterker en een megafoon als luidspreker. Zo is hij een onafhankelijke eenheid, de verhalenverteller van weleer, de Griotte.  Bij een bezetenheidritueel begeleidt hij later in de film samen met andere muzikanten de fetisj priesters. Bij de nabespreking werden vergelijkingen met de indertijd controversiële documentaire van Jean Rouch, La Maitre Fous snel gemaakt.

Rite électrique en Guinée Conakry is een documentaire film, vol muziek en initiatief van ambitieuze musici. Een stel duidelijk voor de film georganiseerde opnames doen afbreuk.

Regilaul (Songs of the Ancient Sea), Estland, Ulrike Koch, Zwitserland, 104’’

Prachtig gedraaid,  mooi uitgelicht. Fantastische natuuropnames, Erg duur, geluid camera en montage door 4 verschillende personen. 3 weken gedraaid.

Veel verhalen, filosofieën van allerlei chique, hoogopgeleide mensen. Modern en  welvoorzien willen zij met het beoefenen van onder andere traditionele muziek terug naar de tijd toen de Sjamanen de dienst uitmaakten; naar de bron, naar de oertijd, naar de natuur. De mensen uit de documentaire geven niet de indruk dat zij in de tijd en omstandigheden van toen één dag zouden overleven.

Het is een documentaire die eruit ziet als een documentaire gedacht wordt eruit te zien. Van interview naar stukje zang, via natuur naar optreden en dan opnieuw de hele weg, 104 minuten lang.

Het leukst in de film is het adelaar echtpaar. Het zijn heuse minnaars die lang werden gevolgd door de boswachter met een camera op het nest. Uiteindelijk werden er twee kleine adelaartjes geboren.

De scène met een stokoude dominee was echt ontroerend en was meteen vreemd in de strak, gestileerde opbouw van de documentaire. Gebogen en afgekeerd van de lens vertelde hij dat in de zomer soms 30 mensen naar zijn dienst kwamen, inclusief de toeristen. In de winter hield hij ook iedere dag een dienst, meestal zonder mensen.

Ulrike Koch is de maakster van de gelauwerde  Salzmänner aus Tibet. In alle opzichten een harde documentaire  over mensen die overleven onder werkelijk barre omstandigheden. Regilaul is een documentaire over mensen die, levend in extreem comfortabele omstandigheden,  beweren dat zij terugverlangen naar de barre tijden van weleer. Dat irriteert met name omdat de maakster geen tegengas geeft aan deze uit hand gelopen dagdromerij.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s