Boeren en Vissers op de Waddeneilanden

Sebastiaan Wich, student CA-OS Leiden, deed afgelopen maand onderzoek voor het vak Veldwerk NL. Studenten gaan tijdens hun tweede jaar 3 weken het veld in om antropologische onderzoek te doen. Sebsastiaan deed onderzoek naar boeren en vissers in het Waddengebied en hield een dagboek bij.

Om 11 uur de deur uit om me richting het station te begeven. Mijn fiets stond nog op het station dus ik moest lopen. Stond, want hij werd net door de gemeente in de bak van de wagen geladen om naar het Warenhuis gebracht te worden. Ik wilde er nog achteraan gaan maar dat zou betekenen dat ik de trein zou missen. De ellende is dat Leeuwarden zo ongelooflijk ver weg ligt, dus trein missen is boot missen. In Leeuwarden aangekomen heb ik Paul en Carolien ontmoet en zijn we op de bus gestapt. 40 minuten later kwamen we aan bij een busstation(netje) alwaar we nog een kwartier moesten wachten op de “belbus” in de vorm van een taxi die ons naar de boot bracht. Die had 45 minuten vertraging en na die vertraging moesten we nog 45 minuten varen. Al met al 6 uur bezig geweest om bij het gastgezin te komen.

Koud een kwartier zijn we in het huis als de stroom uitvalt. Blijkt dat er in Dokkum brand in een transformatorhuisje is ontstaan. Gezellig kaarten bij kaarslicht tot het eten klaar is.

De gastfamilie is bijzonder aardig en ontvangend. Ik wist niet wat te verwachten, maar ik dacht een beetje aan een slaapzaal of een logeerkamer. Madame heeft de bovenverdieping om laten bouwen tot twee appartementen met eigen douche, keuken en slaapkamer. Paul en ik hebben een bed in de woonkamer getild, ik was de gelukkige die daar mocht slapen.

Madame heeft een droog gevoel voor humor, hetgeen mij bijzonder aanstaat. Ze doet ook niet aan flauwekul. Als je wat nodig hebt dan krijg je dat, en als je niet om 12.15 bij de lunch bent, krijg je geen warme hap. Helaas pindakaas. Grappig is dat ze hier ‘s middags warm eten en in de avond brood. Als de bedoeling van een gastgezin een cultuurshock was, dan is dat gelukt. Vlees van eigen koe, strandjutten, generatoren, een snackbar die alleen in het weekend open is en een manier van doen die lastig zou passen in mijn huidige omgeving. Ze zeggen hier ook geen ge- voor iets wat gedaan is. Dus als iemand iets gedaan heeft, dan is dan -daan. Het is even wennen maar ik kom er wel uit. Ik ga het in ieder geval wel naar mijn zin hebben denk ik.

Morgen plan de campagne maken met Carolien, uur of 10 ontbijten en dan eens kijken wat we gaan uitspoken tot de lunch. Madame had al een beetje laten zien op de kaart waar de boeren wonen. Voor de part-time boeren zal ik nog even bij de gemeente moeten gaan vragen.

 P1090009

“Man, man, man”
– Rob Geus, iedere aflevering van ‘De Smaakpolitie’

Vandaag was een typische ‘man, man, man’-dag. Tukken ging moeizaam, verwarming maakt geluid en laat ik daar nu net tegen aan liggen. Had ik toch niet voor de woonkamer moeten kiezen. Bij de drogist oordoppen gekocht tegen het getik. Vervelende is dat ze bij de drogist een schepsnoepbak hebben, die ik even moest plunderen. Alweer verloren.

Het opstarten ging ook bijzonder moeizaam. Met Carolien bedacht wat we zouden gaan doen vandaag. In de tussentijd had Paul al fietsen gekocht om de hoek. Prima prijsje, drie fietsen voor €25,-. Na op gang gekomen te zijn, zijn Carolien en ik richting Buren gefietst om een beetje te peilen waar de boeren wonen. We hebben een paar schuren gevonden dus daar zullen we morgen even aankloppen. Daarna terug naar huis voor de lunch. De lunch was dus warm, iets wat ik totaal niet gewend ben. Nu ja, af en toe trakteer ik mijzelf op een flinke boerenommelette, maar mijn lunch bestaat doorgaans niet uit een bal gehakt, gekookte aardappelen en andijvie. Man man man, dat was even wennen.

Na de lunch hadden we om 15.00 een afspraak in Ballum. Dat is ongeveer zes kilometer. Man man man, wat een tegenwind. Ongelooflijk. We kwamen uiteindelijk tien minuten te laat aan maar dat hinderde niet. We hadden een afspraak met een meneer van de gemeente, alwaar wij zowel een interview als een vragenlijst hebben kunnen afnemen. Hij wist ons te voorzien van nieuwe inzichten die we kunnen meenemen in ons verhaal en om over door te vragen tijdens interviews met boeren. Na het gesprek hebben we gelijk een afspraak weten te maken (samen met Paul) met de persoon die bezig is om ervoor te zorgen dat de UNESCO-status ook daadwerkelijk iets voor ‘de mensen’ gaat opleveren. Dat wordt een interessant gesprek, alleen jammer in die zin dat we die afspraak pas in de derde week hebben.

Toen we goed en wel klaar waren bij het gemeentehuis (we kregen nog een stapeltje kopietjes van onze vragenlijst mee, zodat we ons geen zorgen over het printen hoefden te maken), wilden we ons weer richting huis begeven. Maar man man man, wat een regen. Gelukkig hadden we de wind deze keer mee. Een stuk rapper dan de heenweg reden we richting huis en we zijn onderweg nog even bij een boerderij gestopt om aan de boer die daar woont te vragen of hij een dezer weken tijd voor ons had. Hij is namelijk bestuurslid van de LTO (Land- en Tuinbouw Organisatie), en heeft, zo is ons vertelt, een uitgesproken mening over de regelgeving voor boeren op Ameland. Het zal me benieuwen.

Nadat we terugkwamen hebben we de data doorgewerkt en hebben we met zijn drieën wat gepraat over hoe het ging. Daarna voor het eerst niet uit armoede brood als avondeten gegeten. Het zal even wennen worden, maar ik begrijp de meerwaarde wel. Op twee bolletjes kaas fiets je niet naar het einde van het eiland met tegenwind. Wanneer je een goede warme hap op hebt kun je de rest van de dag er flink tegen aan.

Na het eten de laatste data verwerkt die we hebben verkregen en wat gekaart. Ik verloor wel de meeste potjes; man man man…

Na de lunch met Carolien richting buren gefietst om op zoek te gaan naar respondenten. We kamen vrij snel twee heren tegen die zich klaar aan het maken waren voor een ritje met hun paarden en een rijtuig. Om vier uur mochten we terug komen. We zijn dus maar even verder gaan zoeken en kwamen uiteindelijk iemand tegen die voor Paul interessanter was dan voor ons, hij had namelijk bij Staatsbosbeheer gewerkt.

Toen de heren terug waren hebben we een uurtje met ze kunnen praten en beiden een vragenlijst kunnen laten invullen. Ze gaven ons nieuwe inzichten over hobbyboeren en in hoeverre er nog animo is voor het boeren. Vrij weinig volgens hen, er zijn nauwelijks jongeren die de boerenbedrijven willen overnemen.

Daarna nog bij een boerenvrouw langs geweest. Toen ze hoorde dat we onderzoekers waren werd ze redelijk afstandelijk. Ze had totaal geen tijd voor ons zei ze. Gelukkig konden we haar overhalen om toch even naar de vragenlijst te kijken en zodoende konden we even binnenkomen. Daar hebben we nog even met haar gepraat over haar visie op onderzoek en hoe dat uitkomst heeft voor het Waddengebied. Allemaal vrij negatief. Misschien moeten we voortaan bij het voorstellen even duidelijk maken dat we juist willen weten wat boeren vinden van het beleid, of misschien had ze gewoon echt geen tijd.

Des avonds hebben we niet veel spannends gedaan, beetje uitgerust en klaar gemaakt voor de volgende dag.

Om 10 uur hadden Carolien en ik een afspraak bij Nagtegaal, een bedrijf voor loonwerkers op het land. Om iets over half tien vertrokken we enigszins slaperig richting Ballum. Een ritje van 4 kilometer, dus dat is ongeveer 10 minuten fietsen. Maar met windkracht 6 wil dat nog wel eens wat langer duren. Gelukkig doen Amelanders niet zo moeilijk over een paar minuten. We kregen thee en koffie en konden rustig beginnen aan ons gesprek. Na een uur ongeveer zijn we vertrokken en hebben we geprobeerd om nog wat mensen te spreken. Er werd ons een boerderij aangeraden maar de beste man was niet thuis, gelukkig hadden we een telefoonnummer. Die bellen we nog even na voor een afspraak. Bij het huis ernaast hebben we wel een gesprek kunnen krijgen. Dit was iemand die juist tegen het (N)LTO stond dus dat was voor ons bijzonder interessant. Deze meneer brak in ieder geval met de tendens die we hebben zien ontstaan in de korte tijd dat we hier nu zijn. Nadat we daar klaar waren met het gesprek reden we met de wind mee terug naar huis om net op tijd voor de warme lunch te zijn. Zure kool met worst. Goede binnenkomer. Daarna zijn we weer naar boven gegaan om de boel nog eens te overdenken. Echter kwam dat neer op het feit dat Paul en Carolien een uiltje gingen knappen en ik een boekje ging lezen. We gaan morgen weer onwijs productief doen, vandaag was het bijkomen van al het fietsen, praten, onderzoeken en uitwerken van data.

Vandaag hebben we besloten om een aantal vragenlijsten te gaan doen. Een interview met vragenlijst duurt al gauw een uur dus om de beoogde vijftien lijsten per persoon te halen moesten we even een inhaalslag maken. We zijn dus opgesplitst en op pad gegaan. Het mocht even duren aangezien het afnemen van een vragenlijst ook nog enig stof voor gesprek geeft. In principe kwam er niet heel veel anders uit dan wat we normaal kregen, maar ik heb een hobbyboer gesproken wier mening haaks staat op die van de meeste boeren die we gesproken hebben. Dat was wel interessant en hij was nog wel bereid om een interview te doen. Om een uur of half 5 waren we tot op het bot toe afgekoeld en toe aan een kop koffie. De rest van de avond hebben we gevuld met kaarten en om een uur of 12 zijn we naar de kroeg gegaan. Daar hebben we vooral nog meer gekaart en een gezellige avond gehad.

Beoogde rustdag. Lekker niets gedaan. Filmpje gekeken en wat spelletjes gedaan. Blijkt dat ze ook nog een pooltafel hebben. Deze dag was gevuld met niets doen, kaarten en poolen.

Wederom niet veel te doen vandaag. Vanmiddag hadden we raspatat als lunch. Ongeloveloos ze hebben hier ook alles. Pakje aardappelpureepoeder of iets dergelijks, met wat water erbij puree maken en dan door een heuse Ras© Machine frietjes maken en in de frituur. Mijn dag kon niet meer stuk. Na de lunch zo veel mogelijk vragenlijsten uitwerken en om half vier nog even een rondje lopen.

Vanmiddag ben ik door Roelof afgezet in Hollum. Met de fiets achterin kon ik aan het einde van de dag prima met de wind mee terug fietsen. Heen is haast niet te doen. In Hollum en omstreken heb ik 9 vragenlijsten afgenomen, waarvan drie achtergelaten om de volgende dag op te halen. Het was dus even werken en aanpoten maar al met al een geslaagde dag. Begon met koffie bij de bakkerij/koffiehuis en gevraagd waar ik ongeveer moet zijn. Daarna de eerste respondent gesproken, die had schapen en vier Friesche paarden. Wat begon als een vragenlijstje van 10 minuten werd een gesprek van anderhalf uur over van alles en nog wat. Erg interessante man en genoten van het gesprek. Hij moest door en ik verder. Ik wist welke kant ik op moest en heb het restant aan de lijsten doorgewerkt. Ik kon niet iedereen even goed verstaan maar ach, dat is Amelands.

Vandaag ging ik de laatste vragenlijsten ophalen die ik achtergelaten had tussen Hollum en Ballum. In de middag dus weer met Roelof mee gereden met de fiets achterin. In plaats van direct door naar het koffiehuisje ben ik eerst even naar de vuurtoren gegaan. Die was minder imposant dan ik me voorgesteld had en bovendien dicht. De ellende wilde ook nog dat ik geen ‘selfie’ kon maken met de toren omdat de belichting dan niet helemaal goed zou zijn. Wat een tegenslag. Verderop in de week zal ik nog eens die kant op gaan om te kijken of ik het kan beklimmen. Neem ik wel Paul’s camera mee, anders is het een beetje voor niets. Als Paul niet mee gaat, anders moet Paul de foto’s maken :-). Daarna maar op pad gegaan richting de koffie, maar eerst even ansichtkaarten gekocht. Dat moet natuurlijk ook gebeuren als je op een exotisch eiland zit. Kaartjes geschreven onder het genot van een lekkere bak en daarna maar eens rustig op pad gegaan richting de boer waar de lijsten lagen.

De wind was echter gedraaid dus het idee dat ik lekker rustig naar huis kon rollen was een illusie. Ik mis mijn eigen fiets wel, eigen ingezeten zadel, versnellingen en veel meer fietscomfort. Maar goed, het apparaat waar ik nu mee rijd kostte 8€ en brengt me in ieder geval van A naar B.

Bij de boer aangekomen bleken twee van de drie lijsten ingevuld, maar ach, ik geloof dat ik al over de 15 lijsten zit dus dat komt verder wel goed. Na kort nog even met de boer gesproken te hebben en een email adres en 06 nummer te hebben gekregen, en afgesproken te hebben dat er nog een vervolg interview komt, heb ik mijn weg richting huis vervolgd. Ik begon het fietsen goed zat te raken.

Maar gelukkig lachte het lot mij toe, op de weg naar huis zit de ‘Amelander Bierbrouwerij’. Dat is een hobbybrouwer die een stuk of vijf verschillende bieren brouwt. Daar moest ik natuurlijk even langs, dat moge duidelijk zijn. Na eventjes rondgekeken te hebben (hij was net aan het bottelen), vroeg ik of ik wat mocht proeven. Hij had een tarwebier dat mij bijzonder goed smaakte. Daar maar gelijk een grote fles van gekocht. Aangezien blond bier mij ook bijzonder goed smaakt heb ik daar een klein flesje van gekocht om die thuis te proeven. Die grote gaat het einde van de week niet halen denk ik. Ik zal dus verplicht nog eens langs de brouwer moeten om nog meer Amelander bier in te slaan (of zelf een brouwerij beginnen).

Vandaag redelijk vermoeid na al dat fietsen, dus ik verplaatste mij naar de gemakkelijke stoel achter de TV om een welverdiend blik bier open te trekken. Morgen ga ik een flinke stapel vragenlijsten doorwerken en invoeren in de computer. De rest van de tijd zullen we doorbrengen met het doen van interviews en het uitwerken daarvan. En er moet natuurlijk nog hardgelopen en zeehondjes gekeken worden.

Vandaag kwam Tessa langs. We hadden geen afspraken staan dus we konden na de lunch direct bespreken hoe het onderzoek verliep en waar wij allemaal tegenaan liepen. Al met al ging alles eigenlijk best wel goed, we hadden geen last met het vinden van respondenten en we kregen vrijwel altijd de antwoorden op onze vragen.

Na het gesprek zijn we op de fiets gestapt voor een rondje Ameland. Er bleek een zeehondje binnendijks te liggen, iets wat bijzonder is, dus die wilden we wel opzoeken. Het begon echter te regenen waardoor het zeehondje waarschijnlijk verkast was naar een warmer oord. Helaas, geen zeehondje deze keer. De fietstocht vervolgde zich richting de duinen aan de noordkant van het eiland en langs de duinen weer terug.

De avond werd afgemaakt met een potje kaarten en op den duur ging Tessa naar haar slaapadres. Paul en ik liepen nog even mee, maar dat was ook omdat het op de weg naar de kroeg lag.

Het weekend hebben we gebruikt om wat voor ons zelf te doen. We besloten met zijn drieën naar Hollum te gaan om onder andere de vuurtoren te bekijken. Paul was in de ochtend al naar Hollum gegaan en wij zouden hem dan bij de vuurtoren ontmoeten. Eerst hebben we ons opgewarmd, het was immers een flink stuk fietsen en vrij fris, in een pannenkoekenrestaurant. Daarna de 236 treden van de vuurtoren beklommen om van het uitzicht te genieten. Nou lachen, ik heb nog wel eens last van hoogtevrees. Erg genoten daar boven op die toren. Vooral dat stuk waar je buiten stond was erg goed voor mijn hartslag. Het uitzicht was overigens wel mooi, maar helaas konden we Terschelling niet zien liggen vanwege de mist.

Na dit uitstapje besloot ik via de duinen terug te fietsen. Ondanks de temperatuur, een brakke fiets en het feit dat de batterij van mijn muziekje leeg was, heb ik erg genoten van het landschap en de natuur.

De laatste week hebben we ingevuld met de laatste interviews en uitwerkingen. Maar bovenal moest er natuurlijk ook plezier gemaakt worden. Het veldwerk was an sich helemaal niet zo zwaar. We kamen met gemak aan onze respondenten. Je liep het erf op en vroeg als er iemand was of ie even had, en meestal hadden ze dat wel. Anders maak je gewoon een afspraak voor een interview en dan kom je als nog aan je informatie.

Photo36

We hebben onze laatste dag gebruikt voor een Nieuwjaarsduik in de zee. Het woei nogal hard dus het was al erg koud. De zee was ook erg koud. Ik heb nog nooit zoiets gedaan dus ik kon me er ook niet op voorbereiden. Alles of niets, ogen dicht en gaan. Achteraf viel het allemaal wel mee, je went vanzelf aan de kou en het gevoel als je voeten zich willen afscheiden van de rest van je lichaam zoals Ierland van het Verenigd Koninkrijk. Het deed pijn.

De cultuurshock was groter dan ik had verwacht. Ik weet niet of dit komt door ‘de Amelanders’ of gewoon het feit dat ik in een plek ben die totaal anders is dan mijn eigen omgeving en ik niet precies kan doen en laten wat ik gewend ben. Wat het precies met je doet vind ik lastig om te beschrijven. Ik denk dat het gevoel van sleur sneller ontstond dan anders en daarmee het gevoel dat ik weer naar huis wilde. Achteraf gezien heb ik een erg leuke maar vooral interessante drie weken gehad op Ameland waar ik naast het onderzoek veel tijd heb kunnen besteden met het gastgezin en met eilandverkenning. Het heeft een prachtig duinlandschap wat zeker de moeite waard is om te bekijken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s